Kefir có thể hỗ trợ một số trường hợp tiêu chảy nhẹ, nhất là khi tiêu chảy liên quan đến rối loạn tiêu hóa nhẹ, thay đổi chế độ ăn hoặc sau khi dùng kháng sinh. Lý do là kefir chứa các vi sinh vật có lợi, có thể góp phần hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Tuy nhiên, kefir không phải thuốc trị tiêu chảy, không thay thế bù nước, điện giải, thuốc điều trị theo chỉ định hoặc việc thăm khám y tế khi có dấu hiệu bất thường.
Khi bị tiêu chảy, ưu tiên quan trọng nhất luôn là bù nước và điện giải, ăn uống nhẹ nhàng, theo dõi số lần đi ngoài, tính chất phân và các dấu hiệu toàn thân như sốt, mệt lả, khát nhiều hay tiểu ít. Kefir chỉ nên được xem là một thực phẩm lên men có thể hỗ trợ tiêu hóa nếu cơ thể dung nạp tốt, không phải giải pháp chính để xử lý tiêu chảy.
Điểm cần nhớ là không phải ai đang tiêu chảy cũng nên uống kefir. Với người nhạy cảm với sữa, không dung nạp lactose, đang đau bụng nhiều, nôn ói, sốt cao, phân có máu hoặc nghi ngộ độc thực phẩm, việc uống kefir có thể không phù hợp và thậm chí làm khó chịu hơn. Vì vậy, câu trả lời đúng nhất là: kefir có thể cân nhắc trong tiêu chảy nhẹ, nhưng cần dùng thận trọng, lượng nhỏ và theo dõi phản ứng của cơ thể.
Vì sao kefir có thể hỗ trợ đường ruột khi tiêu chảy nhẹ?
Kefir là thức uống lên men, thường được làm từ sữa và hạt kefir. Trong quá trình lên men, các vi khuẩn lactic và nấm men có lợi tham gia chuyển hóa đường trong sữa, tạo nên sản phẩm có vị chua nhẹ, kết cấu hơi sánh và chứa nhiều hợp chất sinh học từ quá trình lên men.
Hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột
Đường ruột của chúng ta có một hệ vi sinh rất phong phú, gồm nhiều nhóm vi khuẩn khác nhau. Khi hệ vi sinh cân bằng, quá trình tiêu hóa, hấp thu và bảo vệ niêm mạc ruột thường hoạt động ổn định hơn. Ngược lại, khi hệ vi sinh bị xáo trộn do ăn uống thất thường, nhiễm khuẩn, stress, dùng kháng sinh hoặc thay đổi môi trường sống, một số người có thể gặp tiêu chảy, đầy bụng, sôi bụng hoặc đi ngoài thất thường.
Kefir chứa lợi khuẩn và các sản phẩm chuyển hóa từ quá trình lên men. Những thành phần này có thể hỗ trợ môi trường đường ruột theo hướng thuận lợi hơn cho vi khuẩn có lợi. Ở một số người, điều này giúp cảm giác tiêu hóa ổn định hơn sau một thời gian dùng phù hợp. Tuy vậy, hiệu quả không giống nhau ở mọi người và không nên hiểu là kefir có thể tiêu diệt tác nhân gây tiêu chảy hoặc chữa khỏi bệnh tiêu hóa.
Quá trình lên men có thể giúp dễ dung nạp hơn sữa thường
Một số người uống sữa tươi dễ bị đau bụng, đầy hơi hoặc đi ngoài do không dung nạp lactose. Kefir, nhờ quá trình lên men, thường có lượng lactose thấp hơn sữa ban đầu. Vì vậy, một số người cảm thấy kefir dễ uống hơn sữa thường.
Dù vậy, kefir làm từ sữa vẫn có thể còn lactose và protein sữa. Người không dung nạp lactose nặng, dị ứng sữa hoặc từng có phản ứng khó chịu với sản phẩm từ sữa vẫn cần rất thận trọng. Nếu đang tiêu chảy mà uống kefir xong bị sôi bụng, đau bụng, đầy hơi hoặc đi ngoài nhiều hơn, nên tạm ngưng.
Lợi khuẩn không đồng nghĩa với phù hợp trong mọi lúc
Nhiều người nghĩ cứ có lợi khuẩn là tốt cho tiêu chảy, nhưng thực tế không đơn giản như vậy. Khi ruột đang kích thích mạnh, niêm mạc tiêu hóa nhạy cảm hơn bình thường. Một thực phẩm lên men, dù có lợi trong thời điểm khỏe mạnh, vẫn có thể gây khó chịu nếu dùng sai lúc, dùng quá nhiều hoặc cơ địa không phù hợp.
Vì thế, khi nói đến tác dụng của kefir với tiêu chảy, cần nhìn theo hướng hỗ trợ có điều kiện: có thể có lợi trong một số trường hợp nhẹ, nhưng không dùng thay cho các nguyên tắc xử trí tiêu chảy cơ bản.
Khi nào có thể cân nhắc uống kefir khi bị tiêu chảy?
Bạn có thể cân nhắc dùng kefir trong một số tình huống dưới đây, với điều kiện triệu chứng nhẹ, không có dấu hiệu nguy hiểm và cơ thể từng dung nạp kefir tốt.
Tiêu chảy nhẹ, không sốt, không mất nước
Nếu bạn chỉ đi ngoài lỏng vài lần, không sốt, không đau bụng dữ dội, vẫn ăn uống được và không có dấu hiệu mất nước, kefir nguyên chất không đường có thể được thử với lượng nhỏ. Trong trường hợp này, mục tiêu không phải là cầm tiêu chảy ngay mà là hỗ trợ đường ruột phục hồi cân bằng.
Tuy nhiên, nếu sau khi uống kefir mà bạn thấy bụng sôi nhiều hơn, đau quặn, buồn nôn hoặc số lần đi ngoài tăng, nên dừng lại. Mỗi cơ thể phản ứng khác nhau, đặc biệt khi hệ tiêu hóa đang nhạy cảm.
Rối loạn tiêu hóa nhẹ do thay đổi ăn uống
Một số người bị tiêu chảy nhẹ sau khi ăn món lạ, ăn nhiều dầu mỡ, thay đổi giờ giấc sinh hoạt hoặc căng thẳng. Nếu triệu chứng không nặng, kefir có thể là một lựa chọn hỗ trợ bên cạnh chế độ ăn dễ tiêu như cháo, cơm mềm, chuối, bánh mì nướng, súp loãng và uống đủ nước.
Nếu bạn vốn hay gặp đầy bụng, khó tiêu, việc dùng kefir nên bắt đầu từ lượng rất nhỏ. Chủ đề người hay đầy bụng, khó tiêu có nên uống kefir không cũng cần được xem xét riêng, vì có người thấy dễ chịu hơn nhưng cũng có người bị tăng hơi và khó chịu khi mới dùng.
Tiêu chảy sau khi dùng kháng sinh
Kháng sinh có thể làm xáo trộn hệ vi sinh đường ruột, khiến một số người đi ngoài lỏng trong hoặc sau đợt dùng thuốc. Kefir có thể được cân nhắc như một thực phẩm lên men hỗ trợ bổ sung vi sinh vật có lợi, nhưng nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ nếu bạn đang trong quá trình điều trị, đặc biệt khi tiêu chảy nhiều, kéo dài hoặc có bệnh nền.
Không nên tự ý ngưng kháng sinh vì tiêu chảy nếu chưa trao đổi với bác sĩ. Cũng không nên dùng kefir như cách thay thế men vi sinh, thuốc hoặc hướng dẫn điều trị đã được chỉ định.
Người đã quen uống kefir và dung nạp tốt
Nếu bạn đã uống kefir thường xuyên trước đó, không bị đầy hơi, đau bụng hay tiêu chảy khi dùng, khả năng dung nạp trong lúc rối loạn nhẹ có thể tốt hơn người mới bắt đầu. Dù vậy, khi đang tiêu chảy, vẫn nên giảm lượng, uống từ từ và quan sát phản ứng thay vì uống như bình thường.
Người chưa từng uống kefir không nên bắt đầu với lượng lớn khi đang tiêu chảy. Ruột đang nhạy cảm có thể phản ứng mạnh hơn so với lúc khỏe.
Khi nào không nên uống kefir hoặc cần tạm ngưng?
Có những trường hợp tiêu chảy không nên tự xử lý bằng thực phẩm lên men. Khi nguyên nhân có thể là nhiễm trùng, ngộ độc thực phẩm hoặc mất nước, kefir không phải lựa chọn ưu tiên.
Tiêu chảy nặng hoặc tiêu chảy cấp dữ dội
Nếu bạn đi ngoài liên tục, phân toàn nước, không kiểm soát được số lần, mệt nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước, không nên tập trung vào kefir. Việc cần làm là bù nước, điện giải đúng cách và tìm hỗ trợ y tế khi cần.
Uống kefir trong lúc ruột đang kích thích dữ dội có thể làm tăng cảm giác đầy bụng, buồn nôn hoặc đi ngoài nhiều hơn ở một số người.
Sốt cao, phân có máu hoặc nhầy
Tiêu chảy kèm sốt cao, phân có máu, phân nhầy, đau quặn bụng nhiều hoặc cảm giác mót rặn có thể gợi ý nhiễm trùng đường ruột hoặc tình trạng cần thăm khám. Trong những trường hợp này, không nên dùng kefir như cách tự điều trị tại nhà.
Bạn cần được bác sĩ đánh giá, nhất là khi triệu chứng xuất hiện sau khi ăn thực phẩm nghi ôi thiu, hải sản sống, đồ tái sống hoặc sau khi đi du lịch.
Nôn ói liên tục, không uống được nước
Nếu bạn nôn liên tục, uống vào là nôn, không giữ được nước, nguy cơ mất nước sẽ tăng. Khi đó, kefir không phải ưu tiên, vì cơ thể cần được bù dịch phù hợp. Trẻ nhỏ, người già và người có bệnh nền càng cần được theo dõi sát.
Đau bụng nhiều, bụng chướng hoặc nghi bệnh tiêu hóa khác
Nếu tiêu chảy đi kèm đau bụng dữ dội, bụng chướng, đau khu trú một vùng, mệt lả hoặc có dấu hiệu bất thường khác, cần đi khám. Kefir có thể làm tăng sôi bụng hoặc đầy hơi ở người nhạy cảm. Nếu bạn từng thắc mắc uống kefir có gây đau bụng, sôi bụng không, câu trả lời là có thể xảy ra, nhất là khi dùng nhiều, dùng lúc bụng đang yếu hoặc cơ địa không hợp.
Người dị ứng sữa, không dung nạp lactose nặng
Kefir sữa không phù hợp với người dị ứng protein sữa. Dị ứng sữa có thể gây nổi mề đay, khó thở, đau bụng, nôn ói hoặc phản ứng nghiêm trọng. Đây không phải là vấn đề chỉ cần uống ít đi.
Với người không dung nạp lactose, mức độ phản ứng khác nhau. Một số người dung nạp được kefir tốt hơn sữa, nhưng người nhạy cảm vẫn có thể bị đầy hơi, đau bụng và tiêu chảy nặng hơn.
Người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền tiêu hóa mạn tính
Người đang điều trị ung thư, dùng thuốc ức chế miễn dịch, ghép tạng, mắc bệnh nặng, người có bệnh viêm ruột, hội chứng ruột kích thích nặng hoặc bệnh tiêu hóa mạn tính nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế trước khi dùng kefir. Thực phẩm lên men chứa vi sinh vật sống có thể không phù hợp với một số tình trạng sức khỏe đặc biệt.
Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người cao tuổi cũng nên thận trọng hơn, đặc biệt khi đang có triệu chứng tiêu chảy.
Cách dùng kefir khi đang tiêu chảy nếu muốn thử
Nếu bạn thuộc nhóm tiêu chảy nhẹ, không có dấu hiệu nguy hiểm và muốn thử kefir, hãy dùng theo hướng thận trọng. Mục tiêu là xem cơ thể có dung nạp không, không phải uống càng nhiều càng tốt.
Chọn kefir nguyên chất, không đường
Nên ưu tiên kefir nguyên chất, không đường hoặc ít đường. Đường có thể làm một số người tiêu chảy nặng hơn, nhất là khi ruột đang nhạy cảm. Tránh các loại kefir nhiều đường, hương liệu, topping, trái cây chua nhiều hoặc đồ uống kefir pha chế quá ngọt.
Nếu dùng kefir mua sẵn, nên chọn sản phẩm được bảo quản lạnh đúng cách, còn hạn dùng, bao bì nguyên vẹn. Không dùng sản phẩm có mùi lạ, tách lớp bất thường kèm dấu hiệu hư hỏng hoặc bảo quản không đảm bảo.
Bắt đầu với lượng nhỏ
Bạn có thể bắt đầu bằng vài ngụm nhỏ hoặc một lượng rất ít so với khẩu phần thông thường, sau đó theo dõi trong vài giờ. Nếu bụng ổn, không đau quặn, không sôi bụng nhiều và số lần đi ngoài không tăng, có thể tiếp tục dùng lượng nhỏ trong ngày.
Không nên uống một cốc lớn ngay khi đang tiêu chảy, đặc biệt nếu bạn chưa quen kefir. Dùng quá nhiều thực phẩm lên men có thể khiến bụng đầy hơi, khó chịu hoặc đi ngoài nhiều hơn.
Uống từ từ, không uống thay nước điện giải
Kefir không thay thế nước lọc, dung dịch bù nước điện giải hoặc oresol khi cần. Khi tiêu chảy, cơ thể mất nước và muối khoáng qua phân lỏng. Vì vậy, việc bù nước đúng cách quan trọng hơn bất kỳ thực phẩm hỗ trợ nào.
Bạn có thể dùng kefir như một phần nhỏ trong chế độ ăn nếu dung nạp tốt, nhưng vẫn cần uống nước, ăn nhẹ dễ tiêu và nghỉ ngơi. Không nên dùng kefir thay bữa chính nếu cơ thể đang mệt hoặc cần năng lượng từ thực phẩm dễ tiêu khác.
Theo dõi phản ứng sau khi uống
Sau khi uống kefir, hãy chú ý các dấu hiệu như đầy bụng, sôi bụng, đau bụng, buồn nôn, đi ngoài nhiều hơn hoặc phân lỏng hơn. Nếu có các dấu hiệu này, nên tạm ngưng. Không cần cố uống vì nghĩ lợi khuẩn sẽ làm ruột tốt hơn.
Nếu bạn đang dùng thuốc, đặc biệt là kháng sinh hoặc thuốc điều trị bệnh tiêu hóa, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thời điểm dùng thực phẩm lên men và chế phẩm probiotic, vì mỗi trường hợp có thể khác nhau.
Kefir, sữa chua và probiotic: có gì khác khi nói về tiêu chảy?
Kefir và sữa chua đều là thực phẩm lên men từ sữa, có thể chứa vi khuẩn có lợi. Sữa chua thường quen thuộc hơn, vị dễ ăn hơn và nhiều người đã biết cơ thể mình có hợp hay không. Kefir thường có hệ vi sinh đa dạng hơn tùy cách lên men, hương vị chua và hơi men đặc trưng.
Probiotic là thuật ngữ rộng hơn, chỉ các vi sinh vật sống có lợi khi dùng đủ lượng phù hợp. Probiotic có thể có trong thực phẩm lên men hoặc trong chế phẩm bổ sung. Tuy nhiên, không phải mọi sản phẩm lên men đều có cùng chủng lợi khuẩn, cùng hàm lượng hoặc cùng hiệu quả.
Với tiêu chảy, đặc biệt là tiêu chảy sau kháng sinh hoặc tiêu chảy kéo dài, việc lựa chọn probiotic đôi khi cần dựa trên tình trạng cụ thể. Kefir có thể là thực phẩm hỗ trợ, nhưng không nên đánh đồng với thuốc hoặc chế phẩm được bác sĩ chỉ định.
Tác dụng phụ có thể gặp khi uống kefir lúc đường ruột nhạy cảm
Kefir không phải lúc nào cũng gây dễ chịu ngay. Một số người có thể gặp phản ứng tiêu hóa, đặc biệt khi mới uống, uống nhiều hoặc đang trong giai đoạn rối loạn tiêu hóa.
Các biểu hiện có thể gồm:
- Đầy bụng, nhiều hơi.
- Sôi bụng, bụng ọc ạch.
- Đau bụng âm ỉ hoặc đau quặn nhẹ.
- Buồn nôn.
- Đi ngoài nhiều hơn.
- Phân lỏng hơn ở người nhạy cảm.
Những phản ứng này thường liên quan đến việc hệ tiêu hóa chưa quen với thực phẩm lên men, lượng dùng quá nhiều hoặc cơ địa không dung nạp tốt thành phần trong kefir. Nếu triệu chứng nhẹ và hết sau khi ngừng, bạn có thể cân nhắc dùng lại khi cơ thể khỏe hơn với lượng nhỏ hơn. Nếu triệu chứng nặng, kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường, cần đi khám.
Nguyên tắc an toàn khi bị tiêu chảy
Dù bạn có dùng kefir hay không, các nguyên tắc cơ bản khi bị tiêu chảy vẫn rất quan trọng.
Bù nước và điện giải là ưu tiên hàng đầu
Tiêu chảy khiến cơ thể mất nước và muối khoáng. Hãy uống nước thường xuyên, từng ngụm nhỏ. Khi tiêu chảy nhiều, có thể cần dung dịch bù nước điện giải theo hướng dẫn sử dụng. Pha đúng tỷ lệ nếu dùng oresol, không pha quá đặc hoặc quá loãng.
Các dấu hiệu mất nước gồm khát nhiều, môi khô, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, chóng mặt, mệt lả, mắt trũng ở trẻ nhỏ hoặc lừ đừ. Khi có các dấu hiệu này, cần xử trí nghiêm túc và đi khám nếu không cải thiện.
Ăn nhẹ, dễ tiêu
Trong giai đoạn tiêu chảy, nên ăn thức ăn mềm, ít dầu mỡ, không quá cay, không quá ngọt. Có thể chọn cháo, súp, cơm mềm, chuối, khoai, bánh mì nướng hoặc các món đơn giản tùy khả năng dung nạp. Tránh rượu bia, cà phê, đồ chiên nhiều dầu, nước ngọt có gas và thực phẩm lạ.
Kefir nếu dùng chỉ nên là phần nhỏ bổ sung, không nên là món chính duy nhất.
Nghỉ ngơi và theo dõi diễn tiến
Ghi nhận số lần đi ngoài, mức độ lỏng của phân, có sốt hay không, có đau bụng tăng lên không, có máu hoặc nhầy trong phân không. Những thông tin này giúp bạn nhận biết khi nào cần đi khám và cũng hữu ích nếu phải trao đổi với nhân viên y tế.
Dấu hiệu cần đi khám ngay
Bạn nên đi khám hoặc tìm hỗ trợ y tế sớm nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Tiêu chảy kéo dài không cải thiện.
- Đi ngoài rất nhiều lần, phân toàn nước.
- Có dấu hiệu mất nước: khát nhiều, tiểu ít, chóng mặt, mệt lả, lừ đừ.
- Sốt cao hoặc sốt kéo dài.
- Phân có máu, nhầy hoặc màu bất thường đáng lo.
- Đau bụng dữ dội, đau tăng dần hoặc đau khu trú.
- Nôn ói liên tục, không uống được nước.
- Tiêu chảy ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền.
- Tiêu chảy sau khi ăn thực phẩm nghi ngộ độc hoặc sau khi đi du lịch.
Trong các tình huống này, không nên chờ kefir phát huy tác dụng. Việc thăm khám giúp xác định nguyên nhân và tránh biến chứng mất nước hoặc nhiễm trùng nặng.
Vậy có nên uống kefir khi bị tiêu chảy không?
Có thể, nhưng chỉ trong một số trường hợp phù hợp. Nếu tiêu chảy nhẹ, không sốt, không mất nước, không đau bụng dữ dội và bạn đã từng dung nạp kefir tốt, có thể thử một lượng nhỏ kefir nguyên chất không đường. Hãy uống từ từ, theo dõi phản ứng và ngừng ngay nếu thấy bụng khó chịu hơn.
Không nên uống kefir khi tiêu chảy nặng, tiêu chảy cấp dữ dội, phân có máu hoặc nhầy, sốt cao, nôn liên tục, mất nước, đau bụng nhiều, nghi ngộ độc thực phẩm hoặc nhiễm trùng. Trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai, người suy giảm miễn dịch và người có bệnh tiêu hóa mạn tính nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế trước khi dùng.
Tóm lại, kefir có thể là thực phẩm hỗ trợ đường ruột nhờ lợi khuẩn và quá trình lên men, nhưng không phải thuốc trị tiêu chảy. Khi bị tiêu chảy, hãy ưu tiên bù nước, điện giải, ăn nhẹ dễ tiêu và theo dõi triệu chứng. Nếu cơ thể không hợp kefir hoặc triệu chứng nặng hơn, hãy tạm ngưng và đi khám khi có dấu hiệu nguy hiểm.