Kefir là thức uống lên men chứa lợi khuẩn, thường được dùng để hỗ trợ tiêu hóa và đa dạng hệ vi sinh đường ruột. Tuy vậy, không phải ai uống kefir cũng thấy dễ chịu ngay từ đầu, đặc biệt khi uống nhiều, uống lúc bụng nhạy cảm hoặc dùng sản phẩm không bảo đảm vệ sinh.
Bài viết này giúp bạn hiểu các tác dụng phụ có thể gặp khi uống kefir, ai nên thận trọng và cách giảm rủi ro khi đưa kefir vào chế độ ăn hằng ngày.
Các tác dụng phụ thường gặp khi uống kefir
Phần lớn tác dụng phụ của kefir liên quan đến hệ tiêu hóa. Chúng thường nhẹ và giảm dần khi cơ thể quen với thực phẩm lên men, nhưng vẫn cần theo dõi nếu triệu chứng kéo dài.
Đầy hơi, chướng bụng và xì hơi
Kefir chứa vi sinh vật lên men và một lượng carbohydrate có thể tiếp tục được vi khuẩn đường ruột chuyển hóa. Vì vậy, một số người có thể bị đầy hơi, chướng bụng hoặc xì hơi nhiều hơn trong vài ngày đầu.
Tình trạng này dễ xảy ra nếu bạn uống quá nhiều ngay từ đầu, uống khi bụng đang khó chịu hoặc vốn có hội chứng ruột kích thích. Cách đơn giản là bắt đầu với lượng nhỏ, chẳng hạn vài muỗng đến nửa ly nhỏ mỗi ngày, rồi tăng dần nếu dung nạp tốt.
Tiêu chảy hoặc đi ngoài lỏng
Một số người bị đi ngoài lỏng sau khi uống kefir, nhất là khi hệ tiêu hóa chưa quen với thực phẩm lên men. Nếu kefir làm từ sữa, lượng lactose còn lại cũng có thể gây khó chịu ở người không dung nạp lactose.
Nếu tiêu chảy nhẹ và tự hết sau khi giảm lượng uống, bạn có thể thử lại với liều thấp hơn. Nếu tiêu chảy kéo dài, có máu, sốt, đau bụng nhiều hoặc mất nước, nên ngừng uống và đi khám.
Buồn nôn hoặc đau bụng
Buồn nôn, cồn cào hoặc đau bụng có thể xuất hiện khi uống kefir lúc đói, uống quá lạnh hoặc dùng loại có vị chua mạnh. Những người có dạ dày nhạy cảm, trào ngược hoặc đang viêm dạ dày có thể cảm thấy khó chịu hơn.
Bạn có thể thử uống kefir sau bữa ăn nhẹ, dùng lượng nhỏ và tránh uống sát giờ ngủ nếu dễ bị trào ngược.
Dị ứng, không dung nạp và phản ứng nhạy cảm
Kefir không phù hợp với tất cả mọi người. Thành phần nền của kefir, quá trình lên men và cách bảo quản đều có thể ảnh hưởng đến khả năng dung nạp.
Dị ứng sữa hoặc protein sữa
Kefir sữa vẫn chứa protein sữa, nên người dị ứng sữa bò hoặc dị ứng protein sữa không nên tự ý dùng. Dị ứng có thể biểu hiện bằng nổi mề đay, ngứa, sưng môi, khó thở, đau bụng, nôn hoặc tiêu chảy.
Dị ứng khác với không dung nạp lactose. Người không dung nạp lactose có thể chỉ bị đầy hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy; còn dị ứng có thể nghiêm trọng hơn và cần tránh hoàn toàn tác nhân gây dị ứng.
Nhạy cảm với histamine hoặc thực phẩm lên men
Kefir là thực phẩm lên men, có thể không phù hợp với người nhạy cảm với histamine. Một số người có thể thấy đau đầu, đỏ bừng mặt, ngứa, nghẹt mũi, tim đập nhanh hoặc khó chịu sau khi dùng thực phẩm lên men.
Nếu bạn từng phản ứng với sữa chua, kombucha, dưa muối, phô mai ủ hoặc các thực phẩm lên men khác, hãy thận trọng khi thử kefir.
Ai nên thận trọng khi uống kefir?
Người khỏe mạnh thường có thể uống kefir với lượng vừa phải. Tuy nhiên, một số nhóm nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế trước khi dùng thường xuyên.
Người có hệ miễn dịch suy yếu, đang hóa trị, ghép tạng, dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc mắc bệnh nặng cần đặc biệt cẩn trọng với thực phẩm chứa vi sinh vật sống. Dù hiếm, nguy cơ nhiễm trùng từ vi khuẩn hoặc nấm men vẫn cần được cân nhắc ở nhóm này.
Người đang điều trị bệnh mạn tính nên cân nhắc khả năng kefir ảnh hưởng đến thuốc đang dùng, nhất là khi dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc có chỉ định ăn uống đặc biệt. Nếu bác sĩ yêu cầu hạn chế thực phẩm lên men, đường, kali, phospho hoặc sản phẩm từ sữa, bạn nên tuân thủ hướng dẫn đó.
Phụ nữ mang thai, người cao tuổi yếu, người có bệnh tiêu hóa đang bùng phát và người vừa phẫu thuật cũng nên bắt đầu rất chậm hoặc hỏi ý kiến bác sĩ. Với gia đình có trẻ nhỏ, việc cho trẻ nhỏ uống kefir cần dựa trên độ tuổi, khả năng dung nạp sữa và hướng dẫn của bác sĩ nếu trẻ có bệnh nền.
Rủi ro từ kefir tự làm hoặc bảo quản sai cách
Tác dụng phụ không chỉ đến từ kefir, mà còn từ cách làm và bảo quản. Kefir tự làm nếu dụng cụ không sạch, hạt kefir bị nhiễm tạp, sữa không bảo đảm hoặc lên men quá lâu có thể gây đau bụng, nôn, tiêu chảy và ngộ độc thực phẩm.
Bạn nên lưu ý:
- Dùng dụng cụ sạch, bình sạch và nguyên liệu an toàn.
- Không uống kefir có mùi lạ, mốc, đổi màu bất thường hoặc vị hư thối.
- Bảo quản lạnh sau khi đạt độ chua mong muốn.
- Không để kefir ở nhiệt độ phòng quá lâu sau khi lên men xong.
- Tránh dùng kefir tự làm cho người suy giảm miễn dịch nếu chưa có tư vấn y tế.
Kefir mua sẵn cũng cần được kiểm tra hạn dùng, điều kiện bảo quản và lượng đường bổ sung. Một số sản phẩm kefir có đường cao có thể không phù hợp với người cần kiểm soát đường huyết hoặc tổng năng lượng nạp vào.
Cách uống kefir để giảm nguy cơ tác dụng phụ
Để cơ thể dễ thích nghi hơn, hãy bắt đầu với lượng nhỏ thay vì uống một ly lớn ngay từ ngày đầu. Bạn có thể thử 2–3 muỗng canh mỗi ngày, sau đó tăng dần nếu không có đầy hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy.
Nên uống kefir cùng hoặc sau bữa ăn nếu bạn có dạ dày nhạy cảm. Tránh uống quá nhiều chỉ vì nghĩ càng nhiều lợi khuẩn càng tốt; thực phẩm lên men vẫn cần được dùng như một phần của chế độ ăn cân bằng.
Nếu bạn gặp phản ứng khó chịu, hãy ghi lại lượng uống, thời điểm uống, loại kefir và triệu chứng. Việc này giúp bạn nhận ra liệu vấn đề đến từ lượng dùng, sản phẩm cụ thể, lactose, độ chua hay tình trạng sức khỏe sẵn có.
Khi nào nên ngừng uống kefir và đi khám?
Bạn nên ngừng uống kefir nếu xuất hiện triệu chứng dị ứng như nổi mề đay, sưng môi, khó thở, choáng, nôn nhiều hoặc đau bụng dữ dội. Đây có thể là phản ứng nghiêm trọng và cần được xử trí y tế.
Cũng nên đi khám nếu tiêu chảy kéo dài hơn 1–2 ngày, có máu trong phân, sốt cao, mất nước, đau bụng tăng dần hoặc triệu chứng xuất hiện ở trẻ nhỏ, người già yếu, phụ nữ mang thai hay người có bệnh nền.
FAQ
Uống kefir mỗi ngày có an toàn không?
Với người khỏe mạnh và dung nạp tốt, uống kefir mỗi ngày với lượng vừa phải thường có thể chấp nhận được. Tuy nhiên, nên bắt đầu ít, theo dõi phản ứng tiêu hóa và không dùng thay thế bữa ăn chính.
Bị đầy bụng sau khi uống kefir có bình thường không?
Đầy bụng nhẹ có thể xảy ra khi mới uống kefir do cơ thể chưa quen với thực phẩm lên men. Nếu triệu chứng kéo dài, đau nhiều hoặc kèm tiêu chảy, bạn nên giảm lượng uống hoặc tạm ngừng.
Người không dung nạp lactose có uống kefir được không?
Một số người không dung nạp lactose vẫn uống được lượng nhỏ kefir vì quá trình lên men có thể làm giảm lactose. Tuy vậy, mức dung nạp khác nhau ở từng người, nên cần thử rất ít và theo dõi triệu chứng.
Kefir có gây dị ứng không?
Kefir sữa có thể gây phản ứng ở người dị ứng sữa hoặc protein sữa. Nếu từng dị ứng sữa, không nên tự ý uống kefir sữa dù sản phẩm đã lên men.
Uống kefir bị tiêu chảy thì nên làm gì?
Bạn nên ngừng uống tạm thời, uống đủ nước và theo dõi. Nếu tiêu chảy nặng, kéo dài, kèm sốt, đau bụng nhiều, mất nước hoặc có máu trong phân, cần đi khám.
Kết luận
Kefir có thể là thực phẩm lên men hữu ích, nhưng vẫn có khả năng gây đầy hơi, tiêu chảy, đau bụng, buồn nôn, dị ứng hoặc phản ứng nhạy cảm ở một số người. Cách an toàn nhất là bắt đầu với lượng nhỏ, chọn sản phẩm bảo đảm vệ sinh, bảo quản đúng cách và thận trọng nếu bạn có bệnh nền, đang dùng thuốc hoặc thuộc nhóm nhạy cảm.